Phụ liệu may là một yếu tố rất quan trọng trong ngành may mặc. Xu hướng lựa chọn phụ liệu may cũng thay đổi theo yêu cầu của thị trường. Vậy những xu hướng đó là gì? Việc nắm bắt được những xu hướng này mang lại những lợi ích gì cho doanh nghiệp?

Thị trường biến động rất nhiều, trải qua từng giai đoạn lại có những thay đổi khác nhau. Với ngành sản xuất, kinh doanh nguyên phụ liệu ngành dệt may cũng vậy. Qua nghiên cứu, có thể thấy việc lựa chọn phụ liệu may mang một số xu hướng sau:

1. Lựa chọn nguồn cung trong nước thay vì nước ngoài

Các doanh nghiệp sản xuất hàng may mặc có xu hướng lựa chọn phụ liệu may đến từ các xí nghiệp trong nước. Có được điều này là do sự phát triển về cả trình độ cũng như công nghệ sản xuất phụ liệu may của các doanh nghiệp trong nước. Nếu như gia đoạn 2007-2008 riêng sản phẩm sợi vải của Việt Nam chỉ đáp ứng được 40% nhu cầu trong nước thì hiện tại con số này đã tăng lên rất nhiều.

2.  Lựa chọn những phụ liệu phù hợp với xu hướng thời trang của thị trường

Việc lựa chọn nguyên phụ liệu ngành dệt may cũng thay đổi theo xu hướng thời trang của thị trường. Ví dụ những bộ trang phục cách điệu, hiện đại thì đi kèm với nó là những chiếc cúc, hay chất vải “lạ mắt”, thì việc lựa chọn những phụ liệu cũng hướng tới đáp ứng những yếu tố này.

3.  Có sự liên kết giữa các doanh nghiệp

Trước đây, việc liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước trong ngành dệt may mặc chưa thực sự cao. Nhưng nay, việc đạp ứng được nhu cầu về chất lượng, mẫu mã, giá cả đem đến tiếng nói chung giữa các doanh nghiệp, giúp họ hợp tác, liên kết chặt chẽ với nhau hơn.

4.  Ý nghĩa của những xu hướng này :

Cho thấy khả năng sản xuất phụ liệu may của các doanh nghiệp trong nước đã tăng lên. Việc các nhà sản xuất hàng may mặc lựa chọn đối tác cung cấp phụ liệu may là các doanh nghiệp trong nước cho thấy chất lượng sản phẩm của họ đã đáp ứng được nhu cầu. Đây là một tín hiệu đáng mừng cho thấy khả năng phát triển của ngành sản xuất phụ liệu may của các doanh nghiệp trong nước đã tăng lên đáng kể.

Các doanh nghiệp trong nước đã có những tiếng nói chung, cung bắt tay hợp tác để đưa sản xuất hàng may mặc phát triển hơn nữa, tăng sức cạnh tranh với bên ngoài.

Trên đây là một số xu hướng lựa chọn nguyên phụ liệu ngành dệt may, qua đó chúng ta có thấy được triển vọng phát triển của ngành sản xuất phụ liệu may trong nước.

Thống kê mới đây của Bộ Công Thương cho biết, Việt Nam đang chỉ cung cấp được 0,3% nhu cầu về bông, 40% nhu cầu xơ. Đặc biệt, khâu dệt vải dù tạo ra gần 2,8 tỷ mét vải/năm (chiếm 30% nhu cầu) song vẫn phải nhập khẩu 6,1 tỷ mét vải từ các nước như Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan…

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, năm 2016, kim ngạch xuất khẩu của dệt may Việt Nam đạt 28,1 tỷ USD, tăng 3,3% so với năm 2015, chiếm 16% kim ngạch xuất khẩu cả nước.

Sức ép cạnh tranh lớn

Từ năm 2010 đến nay, tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của khối DN FDI luôn duy trì ở mức cao. Năm 2016, khối DN FDI xuất khẩu đạt 16,6 tỷ USD, chiếm 57,7% kim ngạch xuất khẩu cả nước. Đồng thời, theo thống kê của Hiệp hội Dệt may Việt Nam, 30% DN FDI đang chiếm tới 70% doanh số, trong khi 70% DN Việt chỉ chiếm 30% (trên dưới 7 tỷ USD).

Thị trường thế giới ngày càng biến động, năm 2016 được đánh giá là năm khó khăn nhất kể từ năm 2008 đến nay đối với xuất khẩu của ngành dệt may Việt Nam.

Việc Trung Quốc thay đổi chính sách từ trợ giá cho người sản xuất bông để dự trữ bông quốc gia chuyển sang bán bông dự trữ quốc gia với giá thấp sát giá thị trường khiến DN Trung Quốc giảm nhập khẩu sợi của Việt Nam, mua bông nội địa sản xuất sợi.

“Chứng tỏ các nước sản xuất hàng dệt may khác đang đưa ra những chính sách tích cực để giảm chi phí đầu vào cho DN, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và thu hút đơn hàng từ Việt Nam”, Bộ Công Thương nhận định.

Bên cạnh đó, các nước cũng bắt đầu tăng cường sử dụng biện pháp phòng vệ thương mại với Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Công Thương, từ năm 2007 đến nay, hàng xơ sợi xuất khẩu của Việt Nam bị kiện 7 vụ, trong đó có 5 vụ kiện chống bán phá giá, một vụ kiện chống trợ cấp và một vụ kiện áp dụng biện pháp tự vệ từ Thổ Nhĩ Kỳ, EU, Ấn Độ và Brazil.

Hiện tại, Việt Nam đang bị Thổ Nhĩ Kỳ áp thuế chống bán phá giá đối với mặt hàng sợi dún polyester và sợi nhân tạo tổng hợp; bị Ấn Độ điều tra chống bán phá giá đối với sợi spandex từ tháng 1/2016.

Đánh giá về năng lực của ngành dệt may, bà Đỗ Kim Chi, Viện Nghiên cứu Thương mại, Bộ Công Thương, nhận định, thị phần hàng dệt may của Việt Nam, nhất là hàng dệt, vẫn nhỏ hơn nhiều so với Trung Quốc – đối thủ cạnh tranh chính của Việt Nam trong xuất khẩu hàng dệt may sang nước khác.

Trung Quốc chiếm tới 36,59% tổng xuất khẩu hàng dệt và 38,63% tổng xuất khẩu hàng may mặc thế giới trong khi tỷ trọng tương ứng của Việt Nam là 1,59% và 4,49%. Nguyên nhân chủ yếu là do năng lực cạnh tranh kém của hàng dệt may Việt Nam so với Trung Quốc trên thị trường thế giới.

Cụ thể, bà Chi phân tích, về tỷ trọng phần trăm trên thị trường thế giới, Trung Quốc đứng thứ nhất trong khi Việt Nam xếp thứ 14. Về chỉ số đa dạng sản phẩm (số các sản phẩm tương tự), Trung Quốc đứng thứ 5 trong khi Việt Nam nằm thứ 38. “Như vậy, nước xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới đang có năng lực cạnh tranh cao hơn nhiều so với Việt Nam”, bà Chi nhận xét.

Thụ động về nguyên liệu

Trong bối cảnh sức ép cạnh tranh ngày càng gia tăng, ngành dệt may Việt vẫn chưa thoát khỏi lệ thuộc vào nguồn nguyên – phụ liệu nhập khẩu. Bộ Công Thương cho biết, đối với bông: Việt Nam phụ thuộc 99% bông nhập khẩu; năm 2016 nhập khẩu bông đạt 1,03 triệu tấn, trị giá khoảng 1,7 tỷ USD, tăng 2% về lượng và 2,5% về giá trị so với năm 2015.

Về xơ sợi, dệt may nhập khẩu đạt 861.000 tấn, trị giá 1,6 tỷ USD, tăng 8,8% về lượng và 5,9% về trị giá so với năm 2015. Nhập khẩu vải năm 2016 đạt 10,5 tỷ USD, tăng 3,2% so với năm 2015 và chiếm gần 40% giá trị xuất khẩu hàng may mặc của Việt Nam.

Điều này cho thấy rằng chuỗi cung ứng ngành dệt may Việt Nam còn tồn tại nhiều bất cập, cùng với sự yếu kém trong khâu sản xuất nguyên – phụ liệu đầu vào đã ảnh hưởng đến khả năng phát triển của ngành dệt may Việt Nam, nhất là trước những cơ hội từ các Hiệp định thương mại tự do.

Hiện nay, Việt Nam mới cung cấp được 0,3% nhu cầu về bông, 40% nhu cầu xơ, còn lại là phải nhập khẩu từ Hoa Kỳ, Trung Quốc và Đài Loan. Sản lượng sợi đạt 1,4 triệu tấn/năm nhưng hơn 70% là xuất khẩu; trong khi đó lại nhập khẩu gần 0,1 triệu tấn sợi chỉ số cao từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan.

Khâu dệt vải tạo ra gần 2,8 tỷ mét vải/năm (chiếm 30% nhu cầu), vẫn phải nhập khẩu 6,1 tỷ mét vải từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, những nước không tham gia các Hiệp định thương mại tự do lớn như TPP, EVFTA, VJEPA (chiếm hơn 70%).

Về phụ liệu may, trong nước hiện đã có các cơ sở sản xuất một số chủng loại phụ liệu chính như: chỉ may, bông tấm, mex dính, cúc nhựa, khóa kéo, băng chun, nhãn mác, bao bì… nhưng cũng chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu của thị trường trong nước, còn lại vẫn phải nhập khẩu.

Trước đó, theo báo cáo của Hiệp hội Dệt may Việt Nam, ngành dệt may Việt Nam đang nằm ở phân đoạn có giá trị gia tăng thấp nhất trong chuỗi cung ứng bởi70% xuất khẩu theo CMT – gia công; 20% là FOB 1 (mua nguyên liệu, tự sản xuất và bán hàng trực tiếp không qua trung gian) và 2,9% theo hình thức ODM (tự thiết kế, sản xuất) và 1% theo OBM (làm tất cả các khâu sản xuất ra thành phẩm và tự phân phối).

Bà Kim Chi đánh giá, việc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của ngành dệt may vẫn đang dừng lại ở mức bị động, chỉ tập trung vào những phần dễ làm, chưa hướng đến nhu cầu của thị trường để tìm cách đáp ứng. Hơn nữa, ngay bản thân các DN sản xuất hàng gia công cũng rất thụ động trong việc tìm kiếm khách hàng, mở rộng thị trường.

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, về dư địa tăng trưởng từ nỗ lực nội tại, hàng dệt may còn nhiều khả năng tăng trưởng trong thời gian tới khi có thể cải thiện để tăng thêm 30% về năng suất lao động, 20% tỷ lệ nội địa hóa qua việc phát triển mạnh hơn công nghiệp phụ trợ…

Theo báo cáo của Hiệp hội Dệt may Việt Nam, năm 2017, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam đạt 31 tỷ USD, tăng 10,23% so với năm 2016.

Trong đó, xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 12,53 tỷ USD, tăng 9,4% so với năm 2016; thị trường EU ước đạt 3,7 tỷ USD, tăng 5,4%; thị trường Nhật Bản đạt 3,05 tỷ USD, tăng 5,2%; thị trường Hàn Quốc đạt 2,59 tỷ, tăng 13,2%; thị trường Trung Quốc đạt 1,04 tỷ USD, tăng 26%; thị trường ASEAN dự báo đạt 900 triệu USD, tăng 9,1%.

Năm 2017, dệt may Việt Nam có 8 mặt hàng xuất khẩu chủ lực ước đạt kim ngạch từ 1 tỷ USD trở lên, đó là các mặt hàng áo thun, áo jacket, quần, quần áo trẻ em, váy, đồ lót, vải.

Tại thị trường nội địa, với dân số gần 95 triệu người và đời sống, thu nhập ngày càng được cải thiện, Việt Nam là một thị trường rất tiềm năng đối với ngành dệt may. Dưới tác động của cách mạng công nghiệp 4.0, các nước nhập khẩu dệt may lớn trên thế giới có xu hướng đưa dệt may trở lại nước mình, thay vì đặt gia công xuất khẩu ở các nước có giá nhân công rẻ. Điều này tạo áp lực để các dệt may Việt Nam phải quan tâm từng bước chiếm lĩnh thị trường nội địa, bảo đảm sự phát triển cân đối giữa thị trường xuất khẩu và trong nước.

Với những tiềm năng và lợi thế phát triển, Hiệp hội cho biết đã xây dựng mục tiêu cụ thể cho giai đoạn 2018-2025, trong đó tập trung đầu tư tái cơ cấu ngành, đón bắt các cơ hội của cách mạng công nghệ 4.0, áp dụng công nghệ tiên tiến để đầu tư, cân đối dần dần từ khâu sợi, dệt, nhuộm đến may mặc và nâng cao năng suất, chất lượng và đẳng cấp sản phẩm; thu hút các dự án dệt nhuộm gây ô nhiễm vào các khu công nghiệp tập trung, có hệ thống xử lý nước thải, các dự án may về các vùng nông thôn có đông lao động; tăng cường hợp tác, liên doanh, liên kết giữa doanh nghiệp dệt may trong nước với nhau, giữa doanh nghiệp trong nước và đầu tư nước ngoài.

Tập trung khai thác các thị trường truyền thống, từng bước thâm nhập thị trường Việt Nam mới ký FTA để khai thác lợi thế về thuế quan, xúc tiến khai thác thị trường EU; tập trung xây dựng và khẳng định thương hiệu thời trang của dệt may Việt Nam; lên kế hoạch quảng bá ra thị trường thế giới; tập trung phát triển nguồn nhân lực, liên kết với các cơ sở đào tạo để nâng cao tay nghề người lao động. Đặc biệt là nghiên cứu áp dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại vào sản xuất; nắm bắt xu hướng, tốc độ phát triển của cách mạng công nghiệp 4.0 để thích nghi với tiến bộ của thế giới…

Phát biểu tại Hội nghị, ông Cao Quốc Hưng, Thứ trưởng Bộ Công Thương đánh giá cao những kết quả của doanh nghiệp ngành dệt may đã đạt được. Vượt qua những thách thức của năm 2017, năm 2018, ngành dệt may Việt Nam sẽ có nhiều yếu tố thuận lợi. Dự kiến trong thời gian tới với nhiều hiệp định thương mại được ký kết, sẽ là đòn bẩy quan trọng trong hoạt động xúc tiến thương mại, tạo điều kiện thuận lợi rộng mở thị trường cho ngành dệt may.